Helena Galhardi, beter bekend als KidonFuzz, is een nieuwsgierige dichter en kunstenaar die graag dingen maakt. Haar werk onderzoekt mentale gezondheid, overleven, escapisme en de menselijke geest. Met Braziliaanse, Mexicaanse en Zwitserse roots woont ze nu in Brussel.
Na een vertaling van haar artikel over de emotionele architectuur van lange dj-sets delen we graag haar stuk over dans als ritueel, uiting van verdriet, verzet en collectieve bevrijding. Check zeker het origineel en volg haar op Substack.
Voor dans content werd, was het overleving.
Ik denk dat moderne cultuur dans vaak als iets frivool beschouwt. Een aanhangsel van nachtleven. Een optreden. Iets om te consumeren terwijl je sober genoeg bent om zelfbewust en aantrekkelijk te blijven.
Maar historisch gezien hebben mensen altijd gedanst op de randen van transformatie.
We dansen op trouwfeesten.
Op begrafenissen.
Voor oorlog.
Na de oogst.
Rond kampvuren.
Binnen ceremonies.
In rouw.
In euforie.
Lang voor dans vermaak was, was het rituele technologie.
Een manier om emotie door het lichaam te laten stromen wanneer taal onvoldoende bleek.
En misschien is dit waarom dans nog steeds verrassend krachtig voelt, ondanks een algemene afvlakking voor esthetiek op sociale media. Ergens onder de flessenservice, influencervideo’s en perfect gecureerde festivaloutfits, heeft het lichaam onthouden waar dans écht voor staat.
Ontlading.
Er is iets diep onnatuurlijk aan het hedendaagse leven. We spenderen enorm veel tijd stilzittend, terwijl we vanbinnen onmogelijke hoeveelheden stimulatie, rouw, angst, informatie, geweld en eenzaamheid absorberen. Er wordt van ons verwacht dat we dit alles in stilte en in onze eigen privacy verteren, terwijl we ondertussen gewoon blijven functioneren.
E-mails beantwoorden.
Huur betalen.
Op berichten antwoorden.
Blijven produceren.
Het lichaam draagt veel meer mee dan we bewust beseffen.
En ik denk dat dansen een van de laatste sociaal aanvaardbare manieren is waarop volwassenen nog steeds collectief emoties kunnen uiten zonder dat ze zich hoeven te verantwoorden.
Je hebt geen samenhangend verhaal nodig op een dansvloer.
Je hebt geen thesisstelling nodig voor je verdriet.
Het lichaam spreekt eerst.
Soms denk ik dat dit de reden is waarom sommige nachten haast medicinaal aanvoelen. Je komt gefragmenteerd toe en vertrekt op de een of andere manier lichter. Niet noodzakelijk hersteld. Maar door bewogen.
Psychologen spreken over trauma als iets dat verstrikt geraakt in het zenuwstelsel wanneer een ervaring ons vermogen om die te verwerken overstijgt. Misschien doet dans ertoe omdat het deze verstijving doorbreekt. Ritme trekt mensen terug in belichaming. Ademhaling verandert. De tijd verandert. De geest laat zijn greep even los.
Het lichaam krijgt eindelijk de kans om een zin uit te spreken die de wereld onderbrak.
En dit is ook de reden waarom dans autoritaire culturen altijd bang heeft gemaakt.
Omdat dans vormen van samenhorigheid creëert die moeilijk te reguleren zijn.
Het heft hiërarchieën op.
Het omzeilt taal.
Het synchroniseert vreemden.
Het herinnert mensen dat ze lichamen bezitten die plezier kunnen ervaren buiten productiviteitssystemen.
Dat is politiek gevaarlijk.
Door de geschiedenis heen is collectieve dans herhaaldelijk gesurveilleerd, gecriminaliseerd of gecensureerd. Koloniale regimes verboden inheemse dansen. Religieuze autoriteiten veroordeelden extatische bewegingen. Regeringen richtten zich op underground clubs, queerruimtes, drumcirkels en raves.
Niet omdat dansen zelf inherent revolutionair is, maar omdat collectieve vreugde banden schept die institutionele controle overstijgt.
Een bevolking die compleet ontbonden is van hun lichaam is eenvoudiger te controleren.
Maar wanneer mensen samen dansen, ontwaakt er iets oerouds. Het zelf raakt minder geïsoleerd. Je ervaart jezelf niet langer als een puur individuele eenheid die zijn privéleven optimaliseert en wordt in de plaats deel van een tijdelijk organisme dat beweegt naar een gedeeld ritme.
Dit is waarom dans spiritueel kan aanvoelen, zelfs in volledig seculiere omgevingen.
Ritueel verdwijnt niet wanneer gemeenschappen moderniseren.
Het verandert simpelweg van vorm.
De nachtclub.
Het concert.
De warehouse rave.
De dansvloer van een trouw.
De protestkreten.
De cirkel van vreemden die samen zingen om 3u ‘s ochtends.
Er blijven rituelen.
Plaatsen waar ordinaire sociale regels versoepelen en mensen tijdelijk samen naar een andere bewustzijnsstaat overgaan.
Anthropologen omschrijven ritueel soms als een drempelervaring — een plaats tussen identiteiten, tussen werelden. En dans schept vaak exact dit gevoel. Je laat je tijdsbesef achter. Uren vervagen. Gesprekken lopen dood. Het lichaam neemt over.
Vooral voor mensen die rouw met zich mee dragen kan dit belangrijk zijn.
Want rouw is een diepgaand fysieke ervaring.
Het nestelt zich in de borst.
De keel.
De maag.
De wervelkolom.
En de hedendaagse samenleving is opvallend slecht in het ruimte maken voor collectieve rouw. De meeste rouw is nu geprivatiseerd. Van mensen wordt verwacht dat ze vrijwel direct na een ramp weer verdergaan met hun dagelijkse bezigheden. Er blijven heel weinig gemeenschappelijke rituelen over om emotionele pijn op een degelijke manier plaats te geven.
Dus vinden mensen vervangingen.
Soms in muziek.
Soms in beweging.
Soms in donkere ruimtes vol vreemden waar de bas luid genoeg is om gedachten te onderbreken.
Er is een reden waarom mensen soms wenen tijdens het dansen.
Het lichaam herkent bevrijding voordat de geest dat doet.
En misschien is dit het waar zo veel mensen naar op zoek zijn wanneer ze uitgaan — niet afleiding, maar tijdelijke bevrijding van fysieke compressie.
Een kans om opnieuw poreus te worden.
Te zweten.
De kriebels te krijgen.
Zich gek voelen.
In ritme te verdwijnen in plaats van gevangen te blijven in een eindeloos zelfbewustzijn.
Want het moderne leven produceert een uitputtende hoeveelheid emotionele opkropping.
Alles moet beheerd worden.
Gecureerd.
Uitgelegd.
In samenhang gemerkt worden.
Dans onderbreekt dit optreden.
Het herinnert ons dat onder taal en identiteit en status, we nog steeds dieren zijn die antwoorden op ritme.
Nog steeds wezens die in staat zijn tot collectieve trance.
Nog steeds lichamen die elkaar zoeken in het donker.
En misschien is dat waarom mensen blijven dansen doorheen elke historische periode, zelfs tijdens een periode van verval.
Mensen dansen tijdens oorlogen.
Mensen dansen tijdens rouw.
Mensen dansen tijdens politieke repressie.
Mensen dansen met gebroken harten.
Niet omdat ze de realiteit negeren.
Maar omdat samen bewegen soms de enige manier is voor mensen om de realiteit te kunnen overleven.
