Wie mag er in de dj-booth? Clubs grijpen Wereldvrouwendag aan voor andere line-ups

Wie afgelopen weekend de programmatie van Belgische clubs bekeek, merkte dat Internationale Vrouwendag hier en daar zijn sporen naliet. Verschillende organisatoren, zoals Funke, C12 en De Serre, kozen bewust voor line-ups waar vrouwelijke dj’s centraal stonden. 

In een elektronische muziekscene waar de dj-booth historisch door mannen wordt gedomineerd, blijft dit soort affiches uitzonderlijk. Dat valt samen met een periode van introspectie binnen de scene, na recente beschuldigingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag tegen meerdere mannelijke techno-dj’s. 

Het roept een vraag op die verder gaat dan alleen dit weekend: wie krijgt er eigenlijk toegang tot de booth? 

Uitzonderlijke affiches

In verschillende steden grijpen clubs Internationale Vrouwendag aan om hun programmatie anders in te vullen. FEMMEBASS cureerde de zevende editie van REPARTY in LaVallée met een volledig vrouwelijke line-up, en ook op Radio Ruit hoorde je uitsluitend vrouwelijke dj’s en selectors. In Gent presenteerde Funke een volledig vrouwelijke line-up, terwijl Charlatan samenwerkte met collectieven Audacious en Loud Ladies. Ook De Serre in Hasselt en Het Bos in Antwerpen zetten FLINTA*-artiesten centraal. Op Internationale Vrouwendag zelf programmeerde C12 in Brussel nog een namiddag met uitsluitend vrouwelijke dj’s. 

Zulke line-ups blijven eerder uitzondering dan regel. Van de tientallen clubnachten dit weekend was slechts een handvol volledig vrouwelijk, meestal expliciet in het kader van Internationale Vrouwendag. Dat is geen toeval: exacte data over clubprogrammatie zijn schaars, maar onderzoek van #SheSaidSo Belgium toonde dat in 2019 slechts 13,4 procent van de acts op Belgische festivalaffiches vrouw was. Internationaal onderzoek van female:pressure bij 175 festivals uit 2023 schetst een iets optimistischer beeld: ongeveer 40 procent van de geboekte acts is niet-mannelijk. 

Voor Nina, dj en booker bij Funke, was het daarom net zo belangrijk om voor Internationale Vrouwendag bewust een volledig vrouwelijke line-up samen te stellen. “De scene is al lang vrij mannelijk gedomineerd, dus het voelt goed om op zo’n moment een line-up te maken die volledig uit vrouwelijke artiesten bestaat,” zegt ze. 

Dat betekent niet dat diversiteit alleen op symbolische momenten speelt. “We vertrekken meestal vanuit muziek die we zelf interessant vinden en artiesten die goed passen bij de vibe van de club,” zegt Nina. “Maar we proberen wel bewust te blijven van diversiteit en representatie in onze line-ups.” 

Volgens haar is er wel beweging. “Je merkt dat er de laatste jaren meer vrouwelijke dj’s en producers opduiken. Maar ze blijven volgens mij in de minderheid. Er is dus nog wel werk aan de winkel.”

Zichtbaarheid en erkenning

De discussie gaat vaak verder dan alleen vrouwen. Voor een evenwichtige programmatie spreken veel clubs en programmatoren daarom over een focus op FLINTA*-artiesten: vrouwen, lesbische, intersekse, non-binaire, trans en agender personen.

Volgens Lisa, dj en programmator bij Radio Ruit, gaat het daarbij niet alleen om zichtbaarheid, maar ook om erkenning. De online community radio koos er vrijdag voor om uitsluitend vrouwelijke dj’s en selectors uit te nodigen. “We wilden erkenning geven aan vrouwen en FLINTA*-dj’s in de scene,” zegt ze. 

De zichtbaarheid is volgens haar gegroeid, maar erkenning blijft soms achter. “Ik heb het gevoel dat er wel ruimte is om muziek te spelen, maar dat er nog een shift nodig is naar echte waardering. Soms voelt het als vrouwelijke dj alsof je geboekt wordt omdat het moet, maar dat je curator- of selector skills minder serieus worden genomen.”

Tegelijk merkt ze dat de instroom groeit. “Ik zie de laatste jaren zeker meer vrouwelijke dj’s. Ik merk ook dat die steun vinden bij andere FLINTA*-artiesten. Die solidariteit motiveert om zelf ook een plek in de scene te zoeken.”

Ruimte maken om te beginnen

Voor wie een plek zoekt in de scene, begint representatie vaak bij wie er achter de decks staat. Een veel gedeelde video van Electronic Beats vat het mooi samen: wie nooit iemand zoals zichzelf in de booth ziet staan, kan zich moeilijk voorstellen dat die plek voor hen bedoeld is.

In de Brusselse AB kunnen tien beginnende dj’s vanaf april tijdens NIGHTLAB, een reeks workshops onder leiding van Blck Mamba, de basis van het draaien leren. Andere initiatieven richten zich expliciet op FLINTA*-deelnemers. Zo organiseert muziekcentrum Trix deze zomer een vijfdaags productie- en dj-kamp onder leiding van Steffi, beter bekend als UNOS. 

Voor Steffi draait het vooral om het verlagen van drempels. “Toen ik begon, had ik eigenlijk geen gemeenschap rond mij en moest ik alles zelf uitzoeken,” zegt ze. “Dat kan best isolerend zijn. Daarom vind ik het belangrijk dat eerste ervaringen met muziek ontstaan in een ondersteunende omgeving.”

Volgens haar maken zulke contexten het verschil. “In gemengde werkshops merk je dat sommige deelnemers terughoudender zijn om vragen te stellen, zeker rond technische aspecten. In een FLINTA*-context zie ik vaak dat mensen sneller durven experimenteren en gewoon samen leren.”

Uiteindelijk gaat het volgens haar om iets eenvoudigs: “ruimte maken voor mensen om te ontdekken wat muziek voor hen kan betekenen en dat proces minder eenzaam maken.”

Een scene onder druk

Dat debat speelt zich af tegen een achtergrond van groeiende kritiek op machtsstructuren in de elektronische muziekscene. De recente ‘techno-files’, een reeks online beschuldigingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag tegen meerdere dj’s, leidden de voorbije weken tot geannuleerde optredens en discussies binnen de sector.

In een statement rond Wereldvrouwendag benadrukte Funke dat verhalen over seksisme en grensoverschrijdend gedrag in het nachtleven te lang zijn geminimaliseerd of genegeerd. Terwijl het talent, de stemmen en ervaringen van vrouwen vaak ondergewaardeerd blijven, worden bestaande machtsstructuren volgens hen nog te vaak beschermd door de netwerken rond artiesten, promotors en organisaties. 

Internationale Vrouwendag verandert de line-ups van clubs misschien maar één weekend per jaar. Maar de zichtbaarheid van vrouwelijke en FLINTA*-dj’s laat zien hoe anders de scene er kan uitzien. Of zulke initiatieven een blijvende verschuiving betekenen, zal pas blijken wanneer affiches ook buiten symbolische momenten diverser worden.