Tussen verval en dansvloer

Festivals zijn meesters in het bouwen van wat lijkt op een tijdelijke miniatuurstad: voor een dag of enkele dagen bouwen ze een volwaardige infrastructuur zoals die van een stad, met een eigen elektriciteitsnet, watervoorzieningen, medische hulp, winkeltjes, wegen en horecavoorzieningen. Waar andere festivals lijken te bouwen op een terrein waar voordien niets was (denk maar aan de open weides van Werchter of Pukkelpop), nestelt Doel Festival zich in een bijna volledig verlaten dorpskern om die voor exact veertien uur gezamenlijk kunstmatig te reanimeren. Als festivalganger dwaal je door de verlaten straten die de geschiedenis nog zichtbaar dragen: van de glanzende, geperforeerde metalen platen die de ramen en deuren van huizen dichttimmeren en de overwoekerde tuinen tot de weggewassen graffiti, vervaagde signalisatie en roestige brievenbussen die soms nog altijd namen dragen van wie er ooit woonde. 

Een stukje geschiedenis 

Het verhaal van het dorp loopt terug tot de zestiende eeuw, lang voordat Doel het decor werd van een festival. Ontstaan uit de polder, vormden landbouw en waterbeheer generaties lang de basis van het dorp, niet alleen als bron van inkomen, maar ook als sociale ruggengraat van de gemeenschap. Dijken, karakteristieke boerderijen en de kenmerkende rechte percelen zijn daar tot vandaag stille getuigen van. Maar door de uitbreiding van de Antwerpse haven moesten steeds meer van die percelen plaatsmaken voor industrie en havenactiviteit. Het dorp kwam zwaar onder druk te staan, verdween bijna van de kaart en groeide uit tot het symbool van een decennialang debat. Jarenlange onteigeningen en bouwstops joegen het gros van de inwoners weg. Toch is Doel, in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, geen spookdorp: er wonen nog steeds mensen en zij bleven zich verzetten tegen de plannen om Doel te laten verdwijnen. Met succes, want in 2022 kwam er eindelijk een akkoord dat het voortbestaan van het dorp verzekerde. 

Terwijl de Vlaamse overheid ondertussen aan plannen werkt om het dorp opnieuw geleidelijk volledig bewoonbaar te maken, gebruikte het festival kunstinstallaties, performances, scenografie en andere initiatieven om alvast ruimte te maken voor die verbeelding. De muziek, kunst en performances vulden de ruimte niet zomaar op, maar leken er voortdurend mee in dialoog te gaan. De stoep werd de dansvloer, straatlantaarns werden onderdeel van de lichtshow en de podia werden vernoemd naar de straatnaam of naar een opvallend kenmerk van de omgeving, zoals de haven.

Muziek, kunst en meer

De programmatie sloot naadloos aan bij het karakter van Doel. Geen line-up die uitsluitend mikte op de grote namen, maar een zorgvuldig samengestelde selectie van artiesten uit uiteenlopende hoeken van de elektronische en live muziek. 

Met Detroit-legende Kevin Saunderson toont het festival ook dat het via de line-up mikte op verhalen en geschiedenis binnen de scene zelf. Als een van The Belleville Three behoort Saunderson tot de grondleggers van Detroit techno. Onder zijn alter ego E-Dancer en samen met zijn zoon Dantiez bracht hij een korte maar unieke liveset waarin twee verschillende generaties technogeschiedenis samenkwamen en waarin ervaring en vernieuwing elkaar niet in de weg zaten.

Efdemin en nthng draaiden een back-to-back vol hypnotische, diepe atmosferen die de duisternis van de invallende nacht perfect ondersteunden. Daartegenover stond de rauwere, bass-heavy energie van BAMBII, die het publiek moeiteloos meekreeg, en de unieke genre-overschrijdende set van Sedef Adasï. Er was ook ruimte voor lokaal talent, met persoonlijke favorieten Gaiko & KŌMA, Violently Happy en Liyo & Otis. 

Naast muziek kreeg ook beeldende kunst een prominente rol binnen het festival, telkens in nauwe relatie met de plek zelf. Zo konden bezoekers zichzelf opsluiten in de Human Cage #2 van Leander Schönweger waarin “Autonomy and agency dissolve until the body is reduced to a fragile object”, of liep je doorheen de plastieken gordijnen van Ine Kools, waardoor je automatisch even vertraagde. Met de open call INKIJK nodigde het festival kunstenaars uit om te verbeelden wat zich achter de gesloten gevels zou kunnen bevinden. Zo werden de metalen platen, ooit een symbool van leegstand, tijdelijk vensters naar een mogelijke toekomst. Ook het bewonderenswaardige paaldansoptreden van Zita van Snick, dat op een bepaald moment in één van de gebouwen plaatsvond, was een bijblijver en een waar testament aan de pracht en kracht van het menselijke lichaam.

Toch was het uiteindelijk niet alleen de line-up of de kunst die bleef hangen. Steeds meer festivals hebben het vandaag over community en vaak blijft dat bij mooie woorden. Bij Doel Festival voelde die verbondenheid oprecht. Hoewel het festival niet klein is, behield het een opvallend intieme sfeer. Dat is natuurlijk een verdienste van de organisatie, maar minstens evenzeer van de bezoekers zelf. Tussen het publiek ontmoette ik veel open, oprechte en creatieve mensen die zich bewust leken van de bijzondere plek waarin ze zich bevonden. Het was uiteindelijk die gedeelde aandacht voor de omgeving en de gemoedelijke sfeer, minstens evenveel als de muziek, die de ervaring voor mij zo bijzonder maakte.

Een festival dat teruggeeft

Het festival was te gast in een dorp waar nog steeds mensen wonen en dat bracht ook een verantwoordelijkheid met zich mee. Respect voor de plek, haar geschiedenis én haar inwoners vormden daarom een essentieel onderdeel van de festivalervaring en van hun missie. De dialoog met de plek bleef niet bij de sfeer of de kunst alleen: de organisatie communiceerde openlijk dat een vast deel van de ticketopbrengsten naar een ondersteuningsfonds gaat voor de huidige bewoners en de verdere herontwikkeling van Doel. Daarnaast werkte ze samen met lokale ondernemers en initiatieven uit het dorp. Die samenwerking maakt het festival bijzonder en zo droeg elke festivalbezoeker, hoe bescheiden ook, rechtstreeks bij aan de toekomst van het dorp.

Tot het niet meer hoeft

Doel Festival bestaat, zo klinkt het bij de organisatie zelf, net om ooit niet meer nodig te zijn. Misschien schuilt daarin wel de mooiste paradox van het festival: dromen van een toekomst waarin het zichzelf overbodig maakt, van een Doel dat opnieuw volledig leeft, opnieuw bewoond wordt en geen tijdelijke reanimatie meer nodig heeft. Met de plannen om het dorp opnieuw volledig bewoonbaar te maken, komt dat moment mogelijk dichterbij dan gedacht. Wat vandaag nog een unieke wisselwerking is tussen leegstand en feest, tussen verval en dansvloer, zal ooit niet meer op deze manier kunnen plaatsvinden. Het festival zal zich dan misschien opnieuw moeten uitvinden, of zelfs een andere plek moeten zoeken. Dat vooruitzicht voelt niet als een nederlaag, maar als het bewijs dat de oorspronkelijke missie geslaagd is. 

Geen leven zonder Doel.